هفت‌برکه – سجاد فتحی*: پس از اجرای موفق نمایش «السالوادور»، دومین نمایشی که بر صحنه پلاتو نمایش گراش در حال اجراست، نمایش «علیمردان‌خان»، کاری از گروه صحنه اوز است. این نمایش با استفاده از زبان طنز، موسیقی و اصطلاحات عامیانه، کودکان و بزرگسالان را با بخشی از میراث نمایشی و فرهنگ عامه ایران آشنا می‌کند.
به نظرم مهم‌ترین ارزش این نمایش، به‌ویژه در روایت اصلی آن، این است که کودک می‌تواند از طریق مشاهده رفتار یک شخصیت و پیامدهای آن، درباره‌ی مسائل مهمی همچون ادب و مسئولیت‌پذیری فکر کند. تماشای نمایش زنده می‌تواند فرصتی برای یادگیری فعال باشد. در این تجربه، کودک فقط شنونده‌ی یک نصیحت نیست، بلکه رفتار شخصیت‌ها را می‌بیند، احساساتشان را تجربه می‌کند، پیامدهای رفتارشان را مشاهده می‌کند و درباره‌ی اتفاقات داستان سؤال می‌پرسد.
این تجربه‌ی تربیتی در مورد والدین و بزرگسالان هم اتفاق می‌افتد. نمایش علیمردان‌خان به خوبی نشان می‌دهد که والدین، اطرافیان و دوستان چقدر روی تربیت کودک تاثیرگذارند؛ و یک راه و روش درست تربیتی که اتفاقا از سوی یک معلم به کار گرفته می‌شود، چه نقش مهمی در تغییر رفتار، هم در کودک و هم در والدین، دارد. هنگام دیدن نمایش، کودکان و نوجوانان بیشتر می‌خندند اما بزرگسالان و والدین به فکر می‌افتند که آیا روشی که برای ترتیب فرزندانشان انتخاب کرده‌اند، درست بوده است یا نادرست.
بدین ترتیب، این اثر موزیکال طنز را می‌توان فراتر از یک سرگرمی ساده دید و از جنبه‌های تربیتی و فرهنگی نیز بررسی کرد. وقتی یک رفتار نادرست به شکل خنده‌دار نمایش داده می‌شود، کودک می‌تواند بدون احساس سرزنش یا تهدید، درباره‌ی اشتباهات شخصیت داستان فکر کند و آنها را با رفتارهای خودش مقایسه کند.
همچنین با استفاده از زبان طنز در این نمایش، کودک یاد می‌گیرد که با رفتارهای نسنجیده و بی‌توجهی به وظایف و هنجارهای اجتماعی می‌تواند برای خود و اطرافیان ایجاد مشکل کند. با این کار، کودکان مسئولیت‌پذیری و قبول کردن پیامد رفتار را می‌آموزند. مخاطب با دیدن رفتار شخصیت‌ها و پیامد کارهای آنها فرصت پیدا می‌کند درباره تفاوت رفتار مسئولانه با بی‌مسئولیتی، و رفتار احترام‌آمیز و بی‌احترامی فکر کند.
تماشای چنین نمایش‌هایی می‌تواند به تقویت مهارت‌های اجتماعی نیز بینجامد و زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره احترام به دیگران، رعایت نوبت، همکاری، کنترل رفتار و توجه به احساسات اطرافیان فراهم کند.
البته یک نکته‌ی مهم وجود دارد: هدف تربیت نباید صرفاً ترساندن کودک از رفتار نادرست یا وادار کردن او به اطاعت باشد. بهتر است نمایش بهانه‌ای برای فهمیدن علت رفتارها، تمرین همدلی و یادگیری روش‌های درست برخورد با دیگران شود.
به همین دلیل، پیشنهاد می‌شود بعد از تماشای نمایش، با کودک درباره‌ی آنچه دیده و تجربه کرده است، صحبت کنید. می‌توانید این سوالات را برای شروع گفتگو انتخاب کنید: به نظرت چرا علیمردان‌خان این‌طور رفتار می‌کرد؟ اگر تو جای یکی از شخصیت‌ها بودی، چه تصمیمی می‌گرفتی؟ چه راهی وجود داشت که مشکل بدون دعوا یا تنبیه حل شود؟ این گفت‌وگوها به کودک کمک می‌کنند که پیام داستان را به موقعیت‌های واقعی زندگی خودش ارتباط بدهد.
* رییس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان گراش
