هفت‌برکه‌ – مبینا پزشک: امروز ۳۰ آبان‌ماه روز جهانی تلویزیون است. من تصمیم گرفته‌ام گزارشی در مورد تلویزیون‌های قدیمی بنویسم، خودم در آن دوران هنوز به دنیا نیامده بودم، اما خاطره‌های زیادی را شنیده‌ام و عکس‌های قدیمی‌اش را دیده‌ام.

14050830 Televisionچهار زن گراشی از تلویزیون‌های قدیمی می‌گویند

عاطفه، مادرم، متولد آذر‌ماه سال ۱۳۶۹ ساکن شهرک فرهنگیان است. او به‌جز من یک پسر به‌نام امیرحسین دارد که ۱۶‌ساله است.

سکینه ۶۰ساله، دومین نفری بود که برای این مصاحبه در یکی از محلات ناساگ به سراغش رفتیم! سکینه سه دختر و سه پسر دارد که همگی ازدواج کرده‌اند و صاحب زن و فرزند شده‌اند و حالا او به همراه پرستارش در خانه‌ مشغول به زندگی است.

زبیده ۴۰‌ساله که به تازگی مادر‌بزرگ شده است، همسایه‌ی خانه‌ی مادر‌‌بزرگم است. او در خانه انواع نان‌های محلی، ترشیجات‌، سالاد فصل و… را درست می‌کند و سفارشات مجالس را می‌پذیرد و کمک خرج همسرش است!

فاطمه ۵۵‌ساله، هم در بیدله سکونت دارد و خانه‌دار است و سه دختر و یک پسر دارد که همگی ازدواج کرده‌اند. او حالا صاحب ۹ نوه دختری و پسری است.»

آن چیست که آدم می‌تواند با فشار دادن چند دکمه، سریال ببیند؟

عاطفه از اولین‌باری که یک تلویزیون قدیمی را خریدند؛ توضیح داد: «من در سال ۱۳۷۷، هفت‌ سالم بود که اولین تلویزیون را با رنگ مشکی و قرمز خریدیم؛ با اینکه تلویزیون کوچکی بود اما باز هم به دل می‌نشست.»

سکینه از خرید تلویزیون سیاه و سفید می‌گوید: «من ده سالم بود که در سال ۱۳۵۵ تلویزیون قدیمی را خریدیم. پولش را پدرم با قسط و قرض جور کرد؛ خانه‌‌ی ما چهار‌طرفه بود! ما آن را در پذیرایی‌مان گذاشته بودیم و روی‌ آن را با یک پارچه قدیمی سبز رنگ پوشانده بودیم.»

زبیده ادامه داد: «آن زمانی که تلویزیون خریدیم من در سال ۱۳۷۵ کلاس چهارم ابتدایی بودم. زمانی که پدرم و عمویم تلویزیون را به خانه‌مان آوردند همگی با خوشحالی به آن نگاه می‌کردیم؛ با خودم می‌گفتم یعنی این چیست که آدم میتواند با فشار دادن چند دکمه سریال ببیند و یا کارتون نگاه کند.»

فاطمه درباره آن تلویزیون قدیمی گفت: «۱۲سالم بود که در سال ۱۳۶۲ یک تلویزیون دست‌دوم از زن عموی همسایه‌مان خریدیم. با اینکه کمی کهنه به‌نظر می‌آمد و به‌روی بعضی از قسمت‌های تلویزیون هم خراش افتاده بود؛ اما باز هم به همان راضی بودیم! به قول گراشی‌ها «کاچی بِه از کِری‌ان».»

از تلویزیون «آتاری» بازی می‌کردیم

عاطفه از خاطرات اولین روزش با تلویزیون توضیح داد: «ما آن تلویزیون را در هال روی یک میز گذاشته بودیم. بعدش هم یک بازی آتاری خریدیم؛ از آن‌هایی که فیلم و بازی داشت! بعدش هم می‌نشستیم برای بازی کردن.»

سکینه از خاطراتش می‌گوید: «برادر بزرگم که ۱۶ساله بود، تلویزیون را با موتور به خانه آورد. تلویزیون را توی یک کارتن بزرگ گذاشته بودند که خیلی چسب کاری شده بود! پدرم عادت داشت هر چیزی را که می‌خرید در همان مغازه آن را باز می‌کرد تا از سالم بودنش مطمئن شود.»

فاطمه افزود: «یادم است که آن روز پدرم سر‌کار بود و مادرم تلویزیون را به خانه آورد. رویش را دستمال کشید و گفت صبر کنید پدرتان بیاید تا آن را راه بیندازد.»

بعد‌از‌ظهر‌‌ها تلویزیون وصل می‌شد

عاطفه‌ در مورد کانال‌های تلویزیون توضیح داد: «اگر اشتباه نکنم آن زمان تلویزیون ما دو یا سه کانال بیشتر نداشت. بعد از گذشت چند سال تلویزیون رنگی خریدیم اما صدایش در نمی‌آمد! بعد از یک مدت فیلم مسافری از هند از تلویزیون پخش می‌شد و ما می‌خواستیم آن فیلم را ببینیم؛ نمی‌دانم چه‌‌طور شد که تلویزیون از کار افتاد و ما از تلویزیون رنگی تصویر را می‌دیدیم و از تلویزیون قدیمی صدا را می‌شنیدیم که یک دکمه چرخنده داشت.»

سکینه از کانال‌های تلویزیونی می‌گوید: «دقیق یادم نیست اما تلویزیون ما چند کانال بیشتر نداشت. تازه همان هم ظهرها قطع بود و از بعدازظهر تازه برنامه‌هایش شروع می‌شد و خوبی‌اش این بود که زمان وصل شدن تلویزیون با تعطیلی ما از مدرسه همزمان می‌شد و ما می‌توانستیم کمی برنامه ببینیم و بعدش درس بخوانیم.»

زبیده ادامه داد: «آن موقع‌ها تلویزیون‌ شبکه‌های زیادی نداشت و اگر یکی قطع می‌شد به سراغ شبکه دیگر می‌رفتیم؛ اما همان تمام دنیای ما شده بود.»

فاطمه از محدود بودن کانال‌های تلویزیونی حرف زد: «تعداد شبکه‌ها خیلی محدود بود. فقط همان چند شبکه اصلی که از آنتن معمولی می‌گرفت؛ گزینه‌ی زیادی برای انتخاب نداشتیم اما همین کمبودِ انتخاب باعث نشد برای تماشای فیلم اشتیاقمان را از دست بدهیم.»

تلویزیون قدیمی را دوست داشتیم تا وقتی که رنگی‌اش را ندیده بودیم

عاطفه از آنتن و مشکلات برفکی شدن تلویزیون توضیح داد: «یک آنتن دراز و باریک داشتیم که به آن استخوانی می‌گفتیم. یکی از خواهر‌ها یا برادر‌هایم می‌رفت بالای پشت‌بام که آنتن را بچرخاند؛ و یکی از ما هم کنار تلویزیون ایستاده بود تا هر زمان برفک تلویزیون درست شد، اطلاع بدهد! اکثرا سعی می‌کردیم که با کل خانواده یک برنامه را ببینیم و چون تلویزیون کانال زیادی هم نداشت، دعوایی پیش نمی‌آمد که چه کسی چه برنامه‌ای را ببیند.»

او با خنده افزود: «هر زمان هم که تلویزیون با چرخاندن آنتن درست نمی‌شد، توسَری می‌خورد! اینقدر با دست به بالای تلویزیون می‌زدیم که درست می‌شد اما فقط گاهی شانس با ما یار بود که برفک تلویزیون درست بشود و ما بتوانیم برنامه‌مان را ببینیم.»

سکینه ادامه داد: «تلویزیون ما قهوه‌ای رنگ بود و بزرگ اما از این که صفحه‌اش کوچک بود و آدم‌ها را خاکستری نشان می‌داد؛ خوشم نمی‌آمد؛ وقتی تصویر برفکی می‌شد یا با دست محکم آن را می‌کوبیدیم و با به سراغ آنتن روی پشت‌بام می‌رفتیم.»

زبیده از چالش قدیمی بودن تلویزیون سخن گفت: «آن زمان که تلویزیون رنگی را ندیده بودیم، همان تلویزیون‌ قدیمی سیاه و سفید کلی خوشحالمان می‌کرد. اما بعد‌ها که از خانه پسرخاله‌ام تلویزیون رنگی را دیدم با خودم گفتم که ما چطور آن تصویر‌های تاریک را نگاه می‌کردیم و چشم‌هایمان اذیت نمی‌شد.؟»

او ادامه داد: «در خانه‌ی ما هر کسی هر کاری می‌توانست انجام می‌داد تا بهتر فیلم ببینیم. مثلا پدرم خوراکی می‌خرید؛ مادرم نان خرمایی می‌پخت و چای دم می‌کرد! خواهرم آنتن را تکان می‌داد و خواهر دیگرم هم فقط می‌گفت ساکت باشید ببینم این بازیگره چی میگه! هر زمان فیلم می‌دید دوست نداشت سر و صدای اضافه بشنود حتی به پچ‌پچ کردن‌های من و مادرم هم حساس بود.»

فاطمه هم از سیاه و سفید بودن تلویزیون حرف زد: «من یک عادت داشتم و آن هم این بود که زمانی که سریال‌ها پخش می‌شدند، به دلیل اینکه کل سریال سیاه و سفید رنگ بود من در ذهنم برای لباس و ماشین هر بازیگر یک رنگ متفاوت را در ذهنم تصور کرده بودم.»

 تا ساعت ۱۰ شب شبکه‌ها فعال بود

عاطفه از ساعت‌های پخش تلویزیون توضیح داد: «فکر می‌کنم تا ساعت ۱۰ تلویزیون برنامه داشت و بعد در ساعت ۱۰ یک صفحه راه‌‌راهی نشان می‌داد با صدای تییییک که نشان دهنده‌ی پایان برنامه‌ی آن روز بود!»

سکینه گفت: «یادم نیست اما تقریباً نزدیک عصر بود که شبکه‌های تلویزیون وصل می‌شد و تا ساعت ۱۰ یا ۱۱ شب هم تمام می‌شد. آن صدای آخر برنامه که مثل زنگ است را فکر کنم که همه شنیده باشند! من آن صدا را خیلی دوست داشتم و بعد از پایان برنامه مدتی شبکه را در همان حالت نگه می‌داشتم اما برادرم اذیت می‌شد و می‌گفت که گوشش زنگ می‌زند؛ برای این کار هم خیلی من را دعوا کردند.»

زبیده می‌گوید: «فکر کنم یک بار می‌خواستم فیلم خط قرمز را ببینم. پدرم عادت داشت که توی حال بخوابد؛ من هم آرام تلویزیون را روشن کردم و نشستم برای تماشا! فیلم با یک دعوا بین دو بازیگر پخش شد که صدای تلویزیون زیاد بود و من هرچقدر دکمه را می‌چرخاندم صدا کم نمی‌شد که زیادتر هم می‌شد؛ آن موقع پدرم از خواب پرید و من با خودم گفتم که حسابی دعوایم می‌کند؛ اما فقط اخم کرد و گفت اگر یک بار دیگر مزاحم استراحتش بشوم تلویزیون را توی کوچه پرت می‌کند همین.»

فاطمه از ساعت‌های پخش می‌گوید: «از عصر تا اواخر شب شبکه‌ها کار می‌کردند و وقتی برنامه‌ها تمام و صفحه سیاه می‌شد، انگار که یک مهمانی تمام شده باشد؛ یک سکوت و یک صفحه سیاه به ما می‌گفت وقتِ خواب است.»

دلِ خوش، قیمت ندارد

عاطفه از آمدن همسایه و دوستان برای تماشای فیلم و برنامه در تلویزیون توضیح داد: «خانم همسایه و بچه‌هایش گاهی برای دیدن فیلم مورد علاقه‌شان به خانه‌ی ما می‌آمدند. من اولین برنامه‌ای که از تلویزیون قدیمی‌مان دیدم، فوتبال بود! آن زمان بچه بودم و به خانواده‌ام می‌گفتم که آن دایره چیست که همه به دنبال آن هستند؟ و بعد‌ش فهمیدم که آن توپ بوده است.»

سکینه افزود: «یک خانم همسایه داشتیم خدابیامرزدش اسمش صغری بود. عصر‌ها با بچه‌هایش می‌آمد خانه‌مان برای این که با هم نوبتی ماریو بازی کنیم. آن زمان خانه‌ی ما شبیه سینما شده بود! شاید حتی لذتش از سینمای الان هم بیشتر بود چون دلِ خوش، قیمت ندارد.»

زبیده از آمدن بسیار کم همسایه‌ها به خانه‌‌شان برای تماشای تلویزیون می‌گوید: «همسایه‌ها خیلی کم به خانه‌مان می‌آمدند که سریال ببینند. اما اگر مهمانی داشتیم خواهرم سریع تلویزیون را روشن می‌کرد و صدای آن را تا آخر بلند می‌کرد که فکر می‌کنم آن زمان خواسته است نشان بدهد که بله ما هم تلویزیون داریم.»

فاطمه گفت: «تلویزیون‌های قدیمی مثل یک آهنربا بود. گاهی همسایه‌ها یا اقوام نزدیک می‌آمدند و نشستن جمعی ما، لذت تماشا را بیشتر می‌کرد.»

شعر‌های آخر سریال را در دفتر یادداشت می‌کردم

عاطفه از یادداشت‌برداری آهنگ‌های فیلم پخش شده در تلویزیون توضیح داد: «من یک دفتر یادداشت داشتم. هنگامی که سریال‌ها تمام می‌شد، شعرهایی که خواننده بعد از پایان سریال می‌خواند را در دفترم یادداشت می‌کردم! خیلی هم سریع می‌نوشتم اما باز هم بعضی وقت‌ها پیش می‌آمد که چند تکه از شعر جا بیفتد؛ خب دیگر مجبور می‌شدم تکرار آن فیلم را دوباره ببینم و وقتی سریال تمام شد، شعرم را از روی دفترم بخوانم تا بفهمم کجایش جا افتاده است تا آن را بنویسم. آن موقع‌ها هم اینترنت نبود که از گوگل سرچ کنم و برای نوشتن یک شعر کلی به خودم زحمت می‌دادم.»

سکینه از سریالی که دیده است گفت: «فیلم اوشین و بازم مدرسم دیر شد با بازی اکبر عبدی را زیاد می‌دیدم حتی تکرارش را هم دوست داشتم.»

زبیده از تماشای اولین برنامه‌اش از تلویزیون قدیمی حرف زد: «اولین برنامه‌ای که دیدم سندباد بود که ازش خوشم آمده بود جوری که دوست نداشتم که حتی چشم از صفحه بردارم.»

تلویزیون سیاه و سفید، روزهای رنگی

عاطفه در آخر این‌گونه آن دوران را توصیف می‌کند: «واقعا آن زمان‌ها کیف دنیا را داشت. به‌نظرم روزهای خوش واقعا همان روز‌ها با تلویزیون‌های سیاه و سفید بود.»

سکینه توصیفش از زمان قدیم چنین بود: «روز‌های خوب ما همان زمان‌ها بود که کل خانواده در کنار هم بودیم و بعد از پایان فیلم با هم در مورد آن برنامه حرف می‌زدیم نه الان که هر کسی سرش توی لاک خودش است و دل خوشی‌ها کمتر شده است.»

زبیده افزود: «آن زمان که ما فقط تلویزیون نمی‌دیدیم! ما باهم و کنار هم زندگی کرده و از آن روز‌ها کلی خاطرات تلخ و شیرین ثبت کرده‌ایم.»

فاطمه خیلی کوتاه می‌گوید: «آن زمان، ما با کمترین چیزها، بیشترین لذت‌ها را تجربه می‌کردیم.»

در آخر ما با کسانی صحبت کردیم که دنیایشان را از میان برفک‌ها و خطوط سیاه و سفید ساختند. آن‌ها به ما یادآوری کردند که برای دیدن زیبایی، همیشه به رنگ‌ها نیاز نیست؛ گاهی فقط یک جمع گرم خانوادگی و یک تصویر لرزان، تمام دنیای آدم را پر می‌کند.