هفتبرکه: ایده «مدرسه مهارت محور» از محمد درستکار مدیر جوان مدرسه شادرام گراش توانست در رویداد «الفتا» با موضوع خلافیت آموزشی، بین ۲۰ طرح برتر کشوری قرار بگیرد.
محمد درستکار: مدیر برگزیده در جشنواره کشوری
اگر محمد درستکار را در اینستاگرام دنبال میکنید، احتمالاً تصویر دانشآموزانی که کنار هم نشستهاند و گِنار پاک میکنند یا بچههایی که دست به کار شدهاند و درخت میکارند، برایتان آشناست. در مدرسهی شادرام دانشآموزان گاهی مشغول کارند، گاهی در حال بازدید و آشنایی با یک شغل، گاهی چیزی میفروشند و چیزی میخرند و گاهی دستهایشان را به خاک میزنند. پشت این کارها اما یک ایده وجود دارد؛ ایدهای که محمد درستکار، مدیر این مدرسه، حدود شش سال است آن را دنبال میکند: مدرسه فقط جایی برای درس خواندن نیست.
حالا همین تجربه در رویداد بینالمللی «الفتا» هم مورد توجه قرار گرفته است. محمد درستکار، فرهنگی گراشی و مدیر آموزشگاه شادرام، در میان ۲۰ برگزیده کشوری این رویداد قرار گرفته، رویدادی که با هدف شناسایی و به اشتراکگذاری تجربهها و ایدههای خلاقانه و تحولآفرین در حوزه تعلیم و تربیت برگزار میشود. او تنها برگزیدهی کشوری این دوره از استان فارس بوده است.
«الفتا» جشنوارهای برای مدارس تحولآفرین
محمد درستکار در مدرسه شادرام سعی کرده بخشی از فاصله میان آنچه بچهها در کتابهای درسی میخوانند و آنچه قرار است در زندگی واقعی با آن روبهرو شوند، پر کند. خودش ماجرا را اینطور توضیح میدهد: «وزارت آموزش و پرورش برنامهای با عنوان تجلیل از معلمان و مدیران نمونه هرسال همزمان با بزرگداشت روز معلم برگزار میکند که بیشتر به صورت روتین و کلی است و برای فرهنگیانی است که دورههای مختلف شرکت کردند و براساس آنها ارزیابی میشوند و از آنها تجلیل میشود، اما الان آموزش و پرورش گفته که باید به دنبال مدارس تحولآفرین باشیم، یعنی مدارسی که واقعا تحولی ایجاد میکنند و کار میکنند و در قالب روز معلم و معرفی فرهنگیان نمونه و اینها دیده نمیشوند. «الفتا» مخفف الفبای تحول آموزش و پرورش است و این برنامه سال سوم یا چهارم برگزاری آن است و در سطح کشوری برگزار میشود در آن معلمان، مدیران و انجمن اولیا خلاق که فراتر از کارهای روتین انجام میدهند شناسایی میشوند.»
درستکار میگوید سال تحصیلی گذشته در این برنامه شرکت کرده است، طرح او ابتدا به عنوان برگزیده استانی انتخاب شده و بعد در مرحله کشوری، در جمع ۲۰ برگزیده قرار گرفته است. از استان فارس هم او تنها فردی بوده که به این مرحله رسیده است. او درباره چگونگی حضورش در این رویداد میگوید:
«سال تحصیلی گذشته در این برنامه شرکت کردیم، طرح ما هم برگزیدهی استانی شد و در سطح کشوری ۲۰ نفر برگزیده معرفی شدند، که یکی از آنها من بودم و از استان فارس هم فقط من تنها بودم.»
درستکار ادامه میدهد: «هم اداره کل استان فارس و هم اداره آموزش و پرورش شهرستان گراش درخواست داشتند که در این رویداد شرکت کنم، حتی از خود اداره کل هم تماس گرفتند که با این حجم و تنوع کاری که انجام میدهید، حتما در این برنامه شرکت کنید. سال دوم به دلیل مشغله به زمان جشنواره نرسیدیم و شرکت نکردیم. سال تحصیلی گذشته شرکت کردیم.»
بعد از شرکت در جشنواره چه شد؟ مدیر مدرسه شادرام میگوید: «بعد از اینکه در جشنواره شرکت کردیم به ما گفتند فیلمی از کارهایی که انجام میدهید بگیرید، ما هم فیلم گرفتیم و تدوین کردیم و با عکس کارهایی که انجام میدادیم برای آنها را ارسال کردیم و وقتی نتیجهها اعلام شد، فهمیدیم برگزیدهی کشوری شدیم، هنوز اختتامیهی این جشنواره برگزار نشده، چون به جنگ خوردیم منتها هفتهی قبل به تهران دعوت شدیم برای ضبط برنامهای برای شبکهی آموزش.»
«شبکهی آموزش یک برنامه دارد تحت عنوان «الفتا» و معلمهایی که در سالهای گذشته در این رویداد مقامآور بودند چه آنهایی که امسال مقام آوردند دعوت میشوند و تجربیاتشان را با مدیران و معلمان سراسر کشور به اشتراک میگذارند. برنامهی ما هم ضبط شده و انشاالله روز سهشنبه و پنجشنبه از شبکهی آموزش صدا و سیما پخش میشود.»
مدیری که خودش دستبهکار تحول شد
درستکار حدود شش سال است که مدیریت مدرسه شادرام را بر عهده دارد. وقتی از ایدهی مدرسه مهارتمحور حرف میزند، نقطه شروع آن خیلی دور از جشنوارهها و عنوانهای رسمی نیست؛ بلکه به یک سؤال ساده برمیگردد: اگر آموزش رسمی نتواند به همه نیازهای بچهها پاسخ بدهد، مدرسه چه کاری میتواند انجام دهد؟ او از همان سالهای اول مدیریت مدرسه، تصمیم گرفت منتظر تغییر کتابهای درسی یا تحول از بالا نماند و بخشی از این تغییر را از داخل مدرسه آغاز کند:
«حدود ۶ سال است که مدیر مدرسهی شادرام هستم. از همان ابتدای کار گفتیم که آموزش و پرورش یک مسیر دیگری میرود و جامعه و مردم که دانشآموزان هم جزو آن هستند نیازهایشان با آموزش و پرورش و کتابهای درسی برآورده نمیشود و آن چیزی که یاد میگیرند با آن چیزهایی که در عمل با آن سروکار دارند و استفاده دارند همخوانی ندارد.»
درستکار منتظر جایی نمیماند و خودش دست به کار میشود. او میگوید: «من مدیر حالا منتظر بمانم کتابهای درسی تغییر کند و یا سیستم آموزش و پرورش تحول پیدا کند، عملاً این دانشآموزانی که در این شش سال زیر دست ما بودند باید تلف میشدند و با این امید بنشینیم که کی مثلاً یک برنامهای از بالا بیاید و به درد دانشآموزان بخورد تا آن تحولی که در ذهن من بود شکل بگیرد. به خاطر همین از سال اول بدو ورود، با تمرکز بر اینکه یک دانشآموز از دوران کودکی خودش لذت ببرد، چون ترک تحصیل در منطقهی خودمان بالا است و این هدفمان باشد که دانشآموزان در دورهی ابتدایی لذت ببرند و در قالب بازدید و مهارتهای که به آنها آموزش میدهیم و طرحهایی که در مدرسه داریم، مثل بازارچه خرید و فروش، بازدید از مشاغل مختلف با شوق بیایند و تعریف کنند.»
مهارتآموزی، گام اول در مدرسه
او معتقد است بچهها را باید با مهارت بار آورد و این از مدرسه شروع میشود. او ادامه میدهد: «دوم بحث توانمند کردن دانشآموزانمان است. ما به معلمها میگوییم این را در نظر بگیرید و فکر کنید که این دانشآموز از مدرسه که میخواهد برود بیرون قرار است ترک تحصیل کند، شما چه نقشی داشتید در توانمندسازی آن؟ و فردا روزی اگر این دانشآموز به جایی رسید بگویید وجدانم قانع و راضی است و در این زمینه من با او کار کردم و توانستم این تأثیر را روی دانشآموزم بگذارم تا این مسیر را طی کند. ما هم برای دانشآموزان یکسری برنامه داشتیم و هم برای اولیا که آنها هم توانمند بشوند و از داشتن این بچه لذت ببرند.»
برای درستکار، ماجرا فقط به فعالیتهایی که در مدرسه انجام میشود محدود نیست. او میگوید بخشی از این فعالیتها از طریق رسانههای مدرسه با خانوادهها و دیگران به اشتراک گذاشته میشود؛ کاری که به گفته او، باعث شده خانوادهها بیشتر در جریان تجربههای فرزندانشان قرار بگیرند: «کارهایی که ریز به ریز معلمها در فضای مدرسه انجام میدهند را ما میآییم رسانهای میکنیم، حالا یا در کانال مدرسه و یا در صفحهی اینستاگرام بارگذاری میکنیم. کف آن این است که بارهای بار در جمعهای مختلف میگویند که مثلاً مدرسهی شادرام این طرح داشتند و بچهی ما را بردند و در این برنامه شرکت کردهاند و یا آنها [دانشآموزان] را بردند که فلان محصول را بفروشند و یا فردا برای بازدید میخواهند بروند فلانجا و والدین دیگر میگویند که بچههای ما را جایی نمیبرند. این کارها باعث شده تا اولیا گفتگوی روزانهشان این باشد، یعنی لذت ببرند از اینکه بچهشان تحصیل میکند و این مدل کارها را انجام میدهد، همچنین این طرحها و پروژهها الگویی باشد برای سایر مدارس و الحمدالله تا حدودی موفق شدیم شایر مدارس هم به این سمت بروند.»
به گفتهی درستکار فراخوان این جشنواره اول سال ماه فروردین یا اردیبهشت منتشر میشود و فرهنگیان حدود یک ماه تا چهل روز فرصت دارند برای شرکت کردن و بارگذاری فعالیتهایی که انجام دادهاند.
هر مدرسه کارگاهی برای زندگی واقعی
در نهایت، نگاه درستکار به تحول آموزشی به این برمیگردد که هر مدرسه ابتدا نیازهای دانشآموزان خودش را بشناسد و بعد برای آن برنامهریزی کند؛ نه اینکه یک نسخه واحد برای همه مدارس نوشته شود. او در پایان از همراهی همکاران و مجموعه آموزش و پرورش گراش نیز میگوید: «آموزش و پرورش اگر بخواهد از فضای دانشآموزان و خانوادهها طرد نشود ناگزیر است این تحول را ایجاد کند و این تحول هم به این صورت نیست که صرفاً از بالادستیها ابلاغ بشود، معلمها و مدیرها باید بنا بر بوم هر مدرسه و هر مقطع، چیزهایی که نیاز واقعی دانشآموزان است را شناسایی بکند و برنامهریزیهایشان حول محور آن باشد.»
«ضمن اینکه تشکر میکنم از همکارانم و مجموعهی آموزش و پرورش شهرستان گراش که همراهی کردند و سنگ جلوی پای ما ننداختند و با ما مخالفت نمیکردند و دلگرممان میکردند برای این مدل کارها، خیلی از کارها شاید در روال و روتین آموزش و پرورش تعریف نشده بود و انجام دادن آن یکجورایی فراتر از قانون است ولی مجموعهی آموزش و پرورش همراهی کرد. یک تشکر ویژه هم از همسرم دارم که در خیلی از برنامهها ایدهپرداز و همراه و حامی من بوده است.»
شاید اهمیت تجربه محمد درستکار فقط در عنوان برگزیده کشوری خلاصه نشود، بلکه در نگاهی باشد که میخواهد مدرسه را به زندگی نزدیکتر کند. بچههایی که درخت میکارند، بازارچه برگزار میکنند و با مشاغل مختلف آشنا میشوند، در واقع بخشی از زندگی را در مدرسه تمرین میکنند.
