هفتبرکه – مبینا پزشک: امروز ۵ شهریورماه در تقویم «روز داروساز» نامگذاری شده است. در این گزارش تلاش کردهام با برخی از داروسازان گفتوگو و بخشی از مسیر زندگی، تحصیل، انتخاب شغل، تجربههای کاری و نگاه آنها به آینده حرفه داروسازی را ثبت کنم. هدف این گفتوگوها، آشنایی بیشتر با جنبههای مختلف این رشته و شنیدن تجربههای واقعی افرادی است که در کنار فعالیت علمی، در داروخانه نیز با بیماران و مسائل روزمره جامعه در ارتباط هستند.
امیدوارم این مصاحبهها بتواند تصویری واقعی و قابلاعتماد از زندگی و حرفه داروسازان را ارائه دهد و برای علاقهمندان به رشته داروسازی، دانشجویان و افرادی که قصد ورود به این حوزه را دارند، مفید باشد. در این گزارش داروسازانی که داروخانه دارند و یا در این حرفه مشغول به فعالیت هستند را معرفی خواهیم کرد.
معرفی چهار داروسازی که موسس داروخانه هستند
دکتر یاسمین عباسیان، متولد مهرماه سال ۱۳۷۲ و اهل لار است. او رشته داروسازی دانشگاه آزاد واحد علوم دارویی تهران تحصیل کرده و دکترای حرفه ای داروسازی دارد. داروخانه «دکتر عباسیان» در بلوار خلیج فارس، نبش خیابان حمید رایگان، مجتمع پزشکی طالب، قرار دارد. در صورت نیاز میتوانید با شماره ۰۹۹۰۷۴۸۰۱۱۷ تماس بگیرید.
دکتر هدی موغلی گراشی متولد خردادماه سال ۱۳۷۱ و گراشی است. او در سال ۱۳۹۷ از دانشکده بینالملل علوم پزشکی شیراز با مدرک دکترای عمومی داروسازی فارغالتحصیل شده است. داروخانه «دکتر موغلی» در بلوار شیخ احمد انصاری، بعد از بیمارستان امیرالمومنین (ع) در کلینیک تخصصی و فوق تخصصی مولیالموحدین قرار دارد. در صورت نیاز میتوانید با شماره ۰۹۰۰۱۹۵۰۰۹۲ تماس بگیرید.
دکتر سعید مهروری متولد مردادماه سال ۱۳۷۶ و اهل گراش است. رشته تحصیلی او داروسازی بوده و با مدرک دکترای حرفهای داروسازی از دانشگاه علوم پزشکی شیراز در سال ۱۴۰۱ فارغالتحصیل شده است؛ او همچنین معاون بهداشت دانشکدهی علوم پزشکی و رییس مرکز بهداشت شهرستان گراش است. داروخانه «دکتر مهروری» در بلوار معلم روبهروی مدرسه فاطمهالزهرا (س)، ساختمان تندیس قرار دارد. در صورت نیاز میتوانید با شماره ۰۷۱۵۲۴۵۳۴۳۲ و یا با شماره همراه ۰۹۰۱۱۸۰۵۳۵۹ تماس بگیرید.
دکتر علیاصغر لطافت متولد خردادماه سال ۱۳۴۹ است. او در رشته داروسازی تحصیل کرده و مدرک پزشکی او دکترای داروسازی از دانشکده علوم پزشکی شیراز در سال ۱۳۷۸ است. داروخانه شبانهروزی «دکتر لطافت» واقع در فلکه بیمارستان، مجتمع سیمرغ است. در صورت نیاز میتوانید با شماره ۰۷۱۵۲۴۵۵۲۴۵ تماس بگیرید.
ما برای تکمیل شدن لیست داروسازان با دکتر مصطفی فانی، موسس داروخانه دکتر فانی؛ دکتر مرضیه ایزدی، موسس داروخانه دکتر ایزدی؛ دکتر علیرضا کیایی، موسس داروخانه دکتر کیایی؛ و دکتر فاطمه مویدی راد، مسئول داروخانه و دراگاستور بهادر؛ هم تماس گرفتیم. دکتر فانی خارج از گراش در سفر بود و نتوانست به صورت تلفنی با ما مصاحبه کند. دکتر ایزدی هم در حال حاضر در کانادا است. پیگیری ما برای متمایل کردن دکتر کیایی و دکتر مویدیراد به مصاحبه نیز به جایی نرسید. شاید در آیندهای نزدیک بتوانیم با آنها مصاحبهای داشته باشیم.
همچنین دکتر بهنام ثابت، دکتر مینا جباری، دکتر محمود جنگجو، دکتر محسن حسنپور، دکتر عبدالرضا حسنزاده، دکتر مریم خندان، دکتر هانی سرخوش، دکتر فاطمه سعادت (فرزند سام)، دکتر محمدحسن مقدسی و دکتر شیما زمانی، گراشیهایی هستند که در رشته داروسازی تحصیل کردهاند و در حال حاضر دکترای داروسازی را دارند.
از این داروخانه به آن داروخانه!
به دلیل نزدیکی داروخانه دکتر عباسیان به خانهمان، تصمیم گرفتم اولین مصاحبهام را با او شروع کنم. قرارمان ساعت یک بعدازظهر بود. داروخانه فضای مناسب و آرامی داشت؛ نه خیلی بزرگ بود و نه چندان کوچک! پرسنل مشغول انجام کارهایشان بودند و یک خانم و دو آقا به همراه دختربچهای حدوداً پنجساله منتظر تحویل گرفتن داروهایشان هستند. در میان مصاحبه هم گاهی پیش میآمد که شخصی برای تهیه دارو و یا مشاوره دکتر عباسیان را صدا بزند و بین صحبتهای ما وقفه ایجاد شود.
بعد از این مصاحبه نوبت به داروخانه دکتر موغلی رسید. این داروخانه در کلینیک تخصصی و فوق تخصصی مولیالموحدین (ع) قرار دارد؛ قبلا هم برای گزارش گرفتن از یک پرستار نمونه به آن کلینیک رفته بودم و به قول معروف از قبل یخام آب شده بود! قبل از ورود به داروخانه، بادکنکآراییهای جلوی درب و نوشته تبریک روز داروساز باعث شد لبخندی به لب بیاورم. داروخانه بهنسبت خلوت بود. چشمام که به قفسههای دارو افتاد خندهام گرفت و به دکتر موغلی گفتم که آنقدر برخی از کارتونها و قوطیهای دارو زیبا طراحی شدهاند که آدم دلش میخواهد تمام قرصها را بخورد! دکتر هم لبخندی زد و گفت محبت دارید.
سومین داروخانه هم داروخانه دکتر مهروری بود. این داروخانه به دلیل اینکه در مرکز شهر قرار دارد، مراجعهکنندگان بیشتری داشت و من سعی کردم در ساعت ۲:۱۱ دقیقه بعدازظهر زمانی که دکتر مهروری وقتاش آزادتر است با او مصاحبه کنم! این داروخانه به نسبت سایر داروخانههایی که به آنها مراجعه کرده بودم بهنظر بزرگتر میآمد؛ داروها همگی مرتب در قفسهها چیده شده بودند و هوای خنک، گرمای تابستان را قابل تحملتر میکرد.
مصاحبه با دکتر علیاصغر لطافت هم به صورت تلفنی انجام شد.
از علاقه به داروسازی تا مدیریت داروخانه
از داروسازان در مورد شروع علاقهشان به این رشته میپرسم. دکتر یاسمین عباسیان درباره علاقهاش به رشته داروسازی توضیح داد: «اوایل بین دو رشته پزشکی و داروسازی مردد بودم و هر دو را دوست داشتم. زمانی که برای کنکور آماده میشدم، با چند نفر از پزشکان و داروسازان مشورت کردم و در نهایت متوجه شدم که روحیات و علایقم با رشته داروسازی سازگاری بیشتری دارد؛ به همین دلیل تصمیم گرفتم مسیر تحصیلی و حرفهای خودم را در رشته داروسازی ادامه دهم.»
دکتر هدی موغلی گراشی نیز از علاقه به رشته داروسازی از دوران دبیرستان میگوید: «از دوره راهنمایی به رشتههای علوم تجربی علاقه داشتم و در دبیرستان هم درس شیمیام خیلی قوی بود؛ بعد از کنکور زمانی که باید انتخاب رشته میکردم متوجه شدم داروسازی بهترین رشتهای است که میتوانم انتخاب کنم.»
دکتر سعید مهروری از عاملی که باعث شد به رشته داروسازی علاقهمند شود، حرف زد و گفت: «داروسازی برای من از ابتدا فقط انتخاب یک رشته دانشگاهی نبود؛ ترکیبی از علاقه به علوم پزشکی، شناخت بیماریها و داروها و در عین حال ارتباط مستقیم با مردم بود. چیزی که بعدها بیشتر برایم جذاب شد، نقش واقعی داروساز در سلامت مردم بود! چرا که داروساز فقط کسی نیست که دارو را از قفسه پیدا و تحویل بیمار میدهد؛ بلکه داروساز باید بداند دارو چگونه، چه زمانی و برای چه بیماری مصرف شود، چه تداخلات و عوارضی دارد و حتی چه زمانی بیمار اصلاً نباید خوددرمانی کرده و بهتر است به پزشک مراجعه کند. برای انجام این کار ممکن است بیش از نیم ساعت با فرد صحبت کنم و به بیمار مشاوره بدهم. به مرور فهمیدم داروسازی ترکیبی از علم، مسئولیت و ارتباط با مردم است؛ البته بعدها متوجه شدم کمی مدیریت، اقتصاد و مقدار زیادی صبر هم باید به این ترکیب اضافه کرد!»
دکتر علیاصغر لطافت از علاقه به رشته داروسازی گفت: «علاقهمندی به شیمی و کارهای آزمایشگاهی باعث شد که بخواهم در رشته داروسازی تحصیل کنم.»
۱۸۰ درجه نگاه من به رشته داروسازی فرق کرده است
دیدگاه یک دکتر داروساز نسبت به حرفهاش چیست؟ دکتر عباسیان از نخستین تصویری که از حرفه داروسازی در ذهن داشته است، توضیح داد: «از آنجایی که ارتباط با مردم را دوست دارم، این بخش از تصورم با واقعیت شغل داروسازی همخوانی داشت. اما از طرف دیگر، در دوران دبیرستان فکر میکردم در این رشته ارتباط بیشتری با شیمی و فرمولاسیون داروها خواهم داشت؛ در حالی که در محیط داروخانه، ارتباط با فرمولاسیون به آن شکلی که تصور میکردم وجود ندارد.»
دکتر موغلی از اولین تصویر داروسازی در ذهنش میگوید: «قبل از وارد شدن به این رشته ذهنیت دیگری داشتم و زمان دانشجوییام ذهنیت من خیلی متفاوت بود و باید بگویم که حدود ۱۸۰ درجه نگاه من به این رشته فرق کرده است.»
دکتر مهروری از دیدگاهش نسبت به رشته داروسازی حرف میزند: «اوایل فکر میکردم داروسازی یعنی درس خواندن، شناخت داروها و کمک به بیمار. بعدها فهمیدم پشت یک داروخانه، دنیای بزرگی وجود دارد؛ از تأمین و مدیریت موجودی و تاریخ انقضا گرفته تا مدیریت کارکنان، مسائل مالی، ارتباط با شرکتهای پخش و البته پاسخ دادن به سؤالهای بسیار متنوع مردم! گاهی احساس میکنم داروساز باید همزمان کمی داروساز، کمی مدیر، کمی اقتصاددان و گاهی هم مدیر بحران باشد. در واقع امروز میبینم چیزی که در دانشگاه به عنوان داروخانه میشناختم در دنیای واقعی یک مجموعهی کاملاً پویا و چندوجهی است.»
دکتر لطافت از نگاهش به داروسازی گفت: «دیدگاهی که من در آن زمان به این رشته داشتم اصلا با وضعیت امروز همخوانی ندارد بلکه دنیایی متفاوتتر حس میشود.»
اگر به گذشته برگردم…
دکتر عباسیان در پاسخ به این پرسش که اگر به گذشته برگردد، باز هم داروسازی را انتخاب میکند یا نه، پاسخ داد: «اگر به گذشته برگردم، حتماً دوباره داروسازی را انتخاب میکنم. بهنظر من مهمترین دارایی هر انسان، سلامتی اوست و زمانی که بیماری من را بهعنوان یک فرد امن انتخاب میکند، به ما مراجعه میکند و برای مسائل مربوط به سلامت خود مشاوره میگیرد، به حسی دست پیدا میکنم که بسیار ارزشمند است.»
دکتر موغلی از برگشت به گذشته و انتخاب دوباره این رشته میگوید: «اگر به گذشته برگردم باز هم ممکن است که این رشته را انتخاب کنم. گاهی اوقات بهخاطر زن بودنم از دغدغهها و مشکلاتی که روزانه با آن مواجه هستم، خسته میشوم و با خودم میگویم که کاش به سمت یک رشته هنری مثل طراحی لباس رفته بودم و ممکن بود که در آن زمینه حتی موفقتر هم باشم! به هر حال من با شخصیتی که از خودم سراغ دارم باز هم رشته داروسازی برایم جذابتر است و اگر به گذشته برگردم باز هم انتخابم همین رشته است.»
دکتر مهروری به انتخاب دوباره رشته تحصیلیاش اشاره کرد: «قطعاً دوباره داروسازی را انتخاب میکردم. البته این بار با شناخت بیشتری از واقعیتهای این حرفه کارم را ادامه میدادم؛ داروسازی برای من این امکان را فراهم کرده است که هم از دانش علمی استفاده کنم و هم با مردم و تصمیمهای مرتبط با سلامت آنها نقش داشته باشم! اگر به گذشته برگردم، احتمالاً در کنار درسهای تخصصی، از همان سالهای اول دانشگاه، مدیریت و اقتصاد و ارتباط مؤثر با بیمار، رهبری تیم و مهارتهای کسبوکار را هم جدیتر یاد خواهم گرفت؛ آن زمان فکر میکردم سختترین قسمت داروسازی امتحانات دانشگاه است، امروز که داروخانه دارم میبینم امتحانات دانشگاه آسانترین قسمت داروسازی بوده است.»
دکتر لطافت از انتخاب کردن دوباره این رشته تحصیلی حرف زد: «بله باز هم این رشته انتخاب من است چرا که من همیشه در ذهنم رویای تأسیس یک کارخانه داروسازی را داشتهام.»
دوست داشتم مستقل باشم و کارآفرینی کنم
دکتر عباسیان درباره مسئولیتهایش در داروخانه توضیح داد: «من مؤسس و مسئول فنی داروخانه هستم. مسئول فنی داروخانه وظایف مختلفی بر عهده دارد که یکی از مهمترین آنها نظارت بر نسخههاست؛ به این معنا که دارو دقیقاً مطابق با نسخه پزشک و با همان دوز، تعداد و نحوه مصرف به بیمار تحویل داده شود؛ نظارت بر نحوه نگهداری داروها، بهویژه داروهای یخچالی، بررسی تداخلات دارویی و ارائه مشاوره به بیماران نیز از دیگر وظایف مسئول فنی داروخانه است که من روزانه حدود ۸ تا ۹ ساعت در داروخانه حضور دارم.»
او افزود: «اواخر سال ۱۳۹۸ و همزمان با آغاز کرونا فارغالتحصیل شدم و باید دوره طرح خود را میگذراندم. در آن زمان، بیمارستان شهرستان اوز به یک داروساز طرحی نیاز داشت و من حدود یک سال و چند ماه در آنجا مشغول به فعالیت بودم؛ پس از پایان طرح متوجه شدم داروخانه شبانهروزی دکتر لطافت به مسئول فنی نیاز دارد! به همین دلیل حدود دو سال نیز در این داروخانه فعالیت کردم، در اینجا لازم میدانم از دکتر لطافت صمیمانه تشکر کنم؛ چرا که از تجربیات و آموزههای ایشان بسیار بهره بردم.»
دکتر موغلی از تاسیس داروخانه و حضورش در آن میگوید: «اکثر داروسازها با چشم انداز تأسیس داروخانه وارد این حرفه میشوند و من هم مستثنی نبودم، بعد از تغییر آیین نامه تأسیس داروخانه چون امتیازم برای تأسیس طبق آییننامه به حد نصاب رسیده بود، علیرغم اینکه معاون غذا و دارو علوم پزشکی بودم برای تأسیس ترغیب شدم و اقدام کردم! چون همیشه دوست داشتم مستقل باشم، کارآفرینی کنم و در خدمت به مردم شهر قدمی بردارم؛ در حال حاضر تقریبا ۳۴ ساعت در داروخانه حضور دارم.»
دکتر مهروری از مسئولیتش در داروخانه حرف زد: «من مؤسس و مسئول اصلی داروخانه هستم. اما برای من حضور در داروخانه فقط به معنای مدیریت مجموعه نیست! سعی میکنم خودم هم در فضای واقعی داروخانه و در ارتباط مستقیم با مراجعهکنندهها حضور داشته باشم؛ یکی از چیزهایی که برایم اهمیت زیادی دارد وقت گذاشتن برای بیمار و شنیدن دقیق صحبتهای اوست، گاهی یک مراجعهکننده فقط برای گرفتن دارو وارد داروخانه میشود، اما وقتی چند دقیقه با او صحبت میکنیم متوجه میشویم سؤال یا نگرانی دیگری دارد که شاید در نسخه هم مشخص نباشد. من دوست دارم مراجعهکننده وقتی از داروخانه خارج میشود فقط دارو در دستش نباشد؛ بداند دارویش را چرا، چگونه و با چه نکاتی باید مصرف کند؛ از ابتدا هم دوست داشتم فضای داروخانه به شکلی باشد که مراجعهکننده برای پرسیدن سؤال یا گرفتن مشاوره احساس عجله نکند.»
او ادامه داد: «تأسیس داروخانه برای من ورود به مرحله جدیدی از زندگی حرفهای بود. تا قبل از آن به دلیل فعالیتم به عنوان معاون غذا و دارو دانشکده علوم پزشکی از منظر مدیریتی با نظام سلامت و حوزه دارویی آشنا شده بودم، اما تأسیس داروخانه باعث شد با واقعیتهای کف جامعه و نیازهای روزمره مردم از نزدیک مواجه شوم! دوست داشتم داروخانهای داشته باشم که بر اساس دیدگاه خودم نسبت به خدمات حرفهای، اخلاق، احترام به مراجعهکننده و مشاوره صحیح شکل گرفته باشد؛ برای من مهم است که داروخانه فقط محل تهیه دارو نباشد؛ مردم بدانند اگر درباره دارو یا درمانشان سؤال یا نگرانی دارند، میتوانند روی مشاوره داروساز حساب کنند! یکی از چیزهایی که از ابتدا برایم مهم بود، این بود که مراجعهکننده احساس نکند فقط آمده است که دارو را تحویل بگیرد و برود؛ اگر لازم باشد چند دقیقه بیشتر برایش وقت میگذاریم و سعی میکنیم مطمئن شویم دارو را درست و آگاهانه مصرف میکند.»
دکتر لطافت به مسئولیتهایی که در داروخانه به عهده دارد اشاره کرد: «داروخانه ما توسط سه مسئول فنی داروساز اداره میشود که هرکدام ۸ ساعت در روز مشغول خدمترسانی هستیم. من هم که مدیر، موسس و مسئول فنی داروخانه هستم.»
چالش اصلی ما کمبود دارو است
چالش اصلی در یک داروخانه برای یک داروساز چیست؟ دکتر عباسیان درباره مهمترین چالشهای مدیریت روزانه داروخانه توضیح داد: «بهطور کلی، مهمترین مسئله برای من موضوعی است که مستقیماً با سلامت مردم ارتباط دارد؛ اینکه نسخهها بهدرستی بررسی و داروها مطابق با نسخه پزشک به بیمار تحویل داده شوند. اما اگر بخواهم از چالشهای اصلی کار بگویم، مهمترین آنها کمبود داروست؛ ما روزانه مراجعهکنندگان زیادی داریم که برای تهیه داروی مصرفی خود به داروخانه مراجعه میکنند و گاهی برای پیدا کردن یک داروی خاص، به داروخانههای مختلف منطقه سر میزنند! گفتن اینکه داروی موردنظرشان را نداریم، برای خود ما هم سخت و ناخوشایند است.»
او در ادامه به یکی دیگر از چالشهای داروخانه اشاره میکند: «موضوع دیگر، اصرار برخی بیماران برای دریافت مقدار بیشتری از داروهای سهمیهای است. کمتر بیماری شرایط و محدودیتهای توزیع این داروها را درک میکند. وقتی داروخانه تنها یک یا دو ورق از یک دارو را در اختیار بیمار قرار میدهد، هدف این است که دارو بهصورت عادلانه توزیع شود تا سایر بیمارانی که به آن دارو نیاز دارند نیز بتوانند سهم خود را دریافت کنند.»
دکتر موغلی از چالشهایش میگوید: «با توجه به کمبود دارو در سطح کشور و وضعیت پرداختی بیمهها به داروخانه، مدیریت اقتصادی داروخانه خیلی سخت شده است و متاسفانه پاسخگویی این کمبود به مردم برایمان سختتر است.»
دکتر مهروری از بزرگترین چالشش در مدیریت روزانه داروخانه میگوید: «به نظرم بزرگترین چالش، ایجاد تعادل بین مسئولیت حرفهای و واقعیتهای اقتصادی داروخانه است. از یک طرف ما مسئول سلامت مردم هستیم و کیفیت خدمت نباید تحت تأثیر مسائل اقتصادی قرار بگیرد؛ از طرف دیگر باید با تأمین دارو، سرمایه در گردش، هزینههای جاری، نیروی انسانی و شرایط اقتصادی جامعه هم کنار بیاییم. مردم معمولاً فقط چند دقیقه حضورشان در داروخانه را میبینند؛ اما پشت همان چند دقیقه، یک سیستم نسبتاً پیچیده از سفارشگذاری، کنترل موجودی، تاریخ انقضا، نگهداری دارو، مدیریت کارکنان و مسائل مالی قرار دارد.»
دکتر لطافت هم از چالشهای درگیر با داروخانه حرف زد: «فکر میکنم برآورده کردن تمام توقعات مراجعین چالش بزرگی است و گاهی با انتقادهای غیرمنصفانه و گاهی سازنده روبرو میشویم! البته شکر خدا مردم شهرستان برای سلامتی جسمی و روحی خود و خانوادهشان ارزش بسیاری قائل هستند؛ در مراجعات از مردم خواهشمندم با پیشه کردن صبر بیشتر، از پایمال شدن حق سایر همشهریان جلوگیری کنند.»
تا حد امکان، داروی کمیاب را در اختیار بیماران میگذاریم
تهیه دارو به خودی خود سخت است؛ حالا اگر این دارو کمیاب یا خاص باشد که کار را برای بیمار یا خانوادهاش سختتر میکند. دکتر عباسیان درباره نحوه تأمین دارو در داروخانه نیز توضیح داد: «بخش عمده تأمین دارو بر عهده خود داروخانه است؛ اما تعدادی از داروها، بهویژه داروهای کمیاب و سهمیهای، توسط معاونت غذا و دارو و بهصورت کلید توزیع تأمین میشوند. خوشبختانه تعامل خوبی میان داروخانهها و معاونت غذا و داروی شهرستان گراش وجود دارد و با همکاری یکدیگر تلاش میکنیم داروهای کمیاب را تا حد امکان تهیه و در اختیار بیماران قرار دهیم.»
دکتر موغلی از شرایط تامین دارو میگوید: «با توجه به کمبود دارو و شرایط کنونی، داروخانهها خیلی تحت فشار هستند و همکاری شرکتهای پخش دارویی خیلی پایین است و کالاها را بهصورت نقدی یا سبد فروشی به داروخانه ارائه می دهند.»
دکتر مهروری به مهمترین ویژگی مراجعین داروخانه اشاره کرد: «یکی از ویژگیهای مهم مردم گراش، ارتباط نزدیک و اعتمادمحور آنها با کادر درمان است. مردم گراش به صبر و خونگرمی معروف هستند و همین ویژگی را در داروخانه هم میبینیم؛ اگر مردم از یک مجموعه یا فرد رضایت داشته باشند، آن را به دیگران هم معرفی میکنند و این موضوع در شهری مثل گراش اهمیت زیادی دارد! از طرف دیگر مردم امروز آگاهتر شدهاند و سؤالهای بیشتری درباره دارو، عوارض، تداخلات و نحوه مصرف دارند و من این را اتفاق مثبتی میدانم. البته بعضی وقتها سؤالها آنقدر دقیق میشود که آدم احساس میکند برای پاسخ دادن باید یک امتحان شفاهی هم بدهد! اما واقعاً این پرسشها را دوست دارم؛ چون نشان میدهد مردم برای سلامت خودشان اهمیت قائلاند و همین فرصت خوبی برای مشاوره صحیح است.»
او در ادامه از برخی گلایهها و چالشهای روزمره خود حرف میزند: «فکر میکنم مردم باید کمی صبورتر باشند. برخی افراد وقتی به داروخانه مراجعه میکنند، عجله دارند و انتظار دارند کارشان در کوتاهترین زمان ممکن انجام شود؛ در حالی که دارو با سلامت افراد در ارتباط است و لازم است نسخه و دارو با دقت بررسی و کنترل شود. مسئله دیگر، مراجعه بیمارانی است که برای تهیه داروهای کمیاب به داروخانه مراجعه میکنند. وقتی به آنها میگوییم داروی موردنظر موجود نیست، گاهی به سختی میپذیرند و باور نمیکنند که موجودی دارو واقعاً صفر است.»
دکتر لطافت از تامین شدن دارو در داروخانهها حرف میزند: «تامین داروها در شرایط کسری فعلی کار دشواری است، اما خدا را شکر با اعتبار و تجربهای که در مجموعه داروخانه شبانهروزی وجود دارد و با تعاملی که طی این سالها با شرکتها و داروخانههای همکار خود سراسر کشور ایجاد شده، بیوفقه به تلاش برای تامین داروهای اساسی و کمیاب ادامه میدهیم.»
بیماران کمبود دارو را به سختی میپذیرند
دکتر عباسیان از برخی گلایهها و چالشهای روزمره خود توضیح داد: «فکر میکنم مردم باید کمی صبورتر باشند. برخی افراد وقتی به داروخانه مراجعه میکنند، عجله دارند و انتظار دارند کارشان در کوتاهترین زمان ممکن انجام شود؛ در حالی که دارو با سلامت افراد در ارتباط است و لازم است نسخه و دارو با دقت بررسی و کنترل شود، مسئله دیگر مراجعه بیمارانی است که برای تهیه داروهای کمیاب به داروخانه مراجعه میکنند و وقتی به آنها میگوییم داروی موردنظر موجود نیست، گاهی به سختی میپذیرند و باور نمیکنند که موجودی دارو واقعاً صفر است.»
دکتر عباسیان در ادامه به موضوع دیگری هم اشاره میکند و میگوید: «گاهی نیز با قضاوتهایی از سوی برخی مراجعهکنندگان مواجه میشویم. برای داروهای نسخهای و غیرنسخهای، تعرفههای مشخصی وجود دارد که ممکن است مراجعهکننده قیمت درجشده روی دارو را ببیند و بپرسد چرا مبلغ بیشتری از او دریافت شده است؛ پرسیدن این سؤال کاملاً طبیعی و حق بیمار است و ما هم وظیفه داریم توضیح دهیم! اما گاهی پیش از اینکه فرصت توضیح پیدا کنیم، فرد با ناراحتی یا حتی توهین داروخانه را ترک میکند. به نظر من سؤال کردن حق بیمار است، اما در مقابل انتظار داریم فرد فرصت پاسخگویی و توضیح را هم به ما بدهد و پیش از شنیدن توضیحات، قضاوت نکند.»
دکتر موغلی از مهمترین حق و نیاز یک داروساز حرف زد و گفت: «پرداخت به موقع مطالبات داروخانهها از سوی سازمانهای بیمهگر، اطلاعرسانی و شفافسازی عمومی از سوی سازمان برای گرفتن حق فنی در داروخانه از جمله مواردی است که حق و نیاز کار یک داروساز است.»
دکتر مهروری در مورد مهمترین حق یا نیاز یک داروساز در شرایط کنونی گفت: «به نظر من مهمترین موضوع به رسمیت شناختن جایگاه علمی و حرفهای داروساز است. داروساز نباید صرفا به عنوان تحویلدهنده دارو دیده شود، ما متخصص دارو هستیم و میتوانیم در زمینه نحوه مصرف، تداخلات، عوارض، آموزش بیمار و مصرف منطقی دارو نقش مؤثری داشته باشیم! اگر قرار است نظام سلامت به سمت کاهش هزینهها و افزایش کیفیت خدمات حرکت کند، باید از ظرفیت علمی داروسازان بیشتر استفاده شود.»
دکتر لطافت به حق و نیاز یک داروساز اشاره میکند: «مهمترین حق و نیاز یک داروساز پرداخت به موقع حق بیمهای است که در حال حاضر با تاخیر یکساله مواجه شده و مشکلات زیادی را برای داروخانهها بوجود آورده است.»
یک داروساز همیشه باید دانشجو باقی بماند
داروسازها هم نیاز دارند دانش و سواد خود را بهروز نگه دارند چون هر روز داروی جدیدی میآید و نیاز به اطلاعات دقیق دارد.
دکتر عباسیان درباره راههای بهروز نگهداشتن دانش علمی خود توضیح داد: «در کنار مطالعه و اختصاص دادن بخشی از اوقات فراغت به افزایش دانش علمی، سمینارها و وبینارهای مختلفی نیز در حوزه داروسازی در سطح کشور برگزار میشود که تلاش میکنیم با شرکت در آنها، دانش خود را بهروز نگه داریم و حداکثر استفاده را از این برنامهها ببریم.»
دکتر موغلی از بهروزرسانی دانش علمی داروسازی میگوید: «داروسازان بعد از فارغالتحصیلی برای تمدید پروانه مسئول فنی خود سالانه بایستی امتیازی را کسب کنند که به صورت کلاسهای حضوری و مجازی میباشد، من همیشه از طریق شرکت در کلاسها و همایشها بیشتر از میانگین مورد نیاز امتیاز کسب میکنم که مباحث ارائه شده در این کلاسها بهروزشدهترین مطالب میباشد.»
دکتر مهروری برای بهروز ماندن دانش علمی خود در حین کار در داروخانه راهکاری دارد، او گفت: «سعی میکنم یادگیری را بخشی از کار روزمره بدانم، نه چیزی که فقط در دوران دانشگاه انجام میشود. مطالعه منابع معتبر، بررسی دستورالعملهای جدید، دنبال کردن اطلاعات دارویی بهروز و مرور مقالات و منابع علمی از جمله کارهایی است که برای بهروز ماندن انجام میدهم! به نظرم در حوزه سلامت، دانشی که امروز درست است ممکن است چند سال بعد نیاز به بازنگری داشته باشد؛ بنابراین یک داروساز باید همیشه دانشجو باقی بماند، حتی اگر دیگر امتحان پایانترم در کار نباشد.»
دکتر لطافت به بهروز ماندن دانش علمیاش در رشته داروسازی اشاره کرد: «جلسات باز آموزی و سمینارهای حضوری و غیرحضوری کمک شایانی به بروزرسانی اطلاعات دارویی و علمی کادر درمان میکند. پارسال هم یک فرصت مطالعاتی ۶ ماهه در دبی پیش آمد که من به این سفر رفتم و تازههای دارودرمانی را یاد گرفتم.»
داروساز در دسترسترین پزشک است
داروساز در داروخانه همان پزشکی است که میتوان بدون دیدن منشی مطب و انتظار طولانی دید و مشکلات را با او مطرح کرد.
دکتر عباسیان از کیفیت خدمات دارویی در شهرستان گراش توضیح داد: «بهنظر من بهتر است تمرکز از جنبه فروش و صرفاً ارائه محصول، به سمت ارتقای کیفیت خدمات دارویی، توجه بیشتر به نیازهای بیماران و افزایش رضایت مراجعهکنندگان معطوف شود.»
دکتر موغلی برای ارتقای کیفیت خدمات دارویی پیشنهادی دارد، او میگوید: «اطلاعات داروساز در رابطه با داروها بیشتر از هر فرد دیگری است و بهتر است در این زمینه با داروساز مشورت بشود چون داروساز در دسترسترین پزشکی است که مردم می توانند از آن مشاوره بگیرند. همان طور که بیماران در مطب ها خیلی صبورند در داروخانه هم صبور باشند تا اشتباهی رخ ندهد و به بهترین شکل بتوان خدمات ارائه داد.»
دکتر مهروری برای ارتقای کیفیت خدمات دارویی در سطح شهر گفت: «فکر میکنم باید از ظرفیت داروسازان شهرستان بیشتر استفاده شود. میتوان خدماتی مانند مشاوره دارویی ساختاریافته، آموزش مصرف صحیح دارو، پایش بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن، آموزش سالمندان، مشاوره مکملها و پیشگیری از خطاهای دارویی را توسعه داد؛ همچنین ارتباط منظمتر بین پزشکان، داروسازان و سایر اعضای تیم درمان میتواند کیفیت خدمات را بالاتر ببرد! بهنظرم باید به جایی برسیم که مردم بدانند داروخانه فقط محل تهیه دارو نیست؛ یکی از در دسترسترین نقاط دریافت خدمات سلامت است.»
دکتر لطافت از ارتقا پیدا کردن خدمات دارویی در شهرستان گراش حرف زد: «افرایش تعامل و همکاری بین داروخانهها و پزشکان و اولویتسنجی در ارائه خدمات در جهت بومیسازی باعث میشود که خدمات دارویی کیفیت داشته باشد.»
تامین دارو توسط داروخانه بسیار سخت است
دکتر عباسیان درباره بخشی از سختیهای کار در داروخانه که شاید کمتر از سوی مردم دیده شود، توضیح داد: «یکی از سختترین بخشهای کار در داروخانه، ارتباط و تعامل همزمان با افراد و مجموعههای مختلف است؛ از بیماران و مراجعهکنندگان گرفته تا شرکتهای پخش، ویزیتورها، معاونت غذا و دارو و سایر مجموعههای مرتبط. هرکدام نیازها و انتظارات متفاوتی دارند و هماهنگی میان این مجموعهها و افراد، گاهی میتواند بسیار چالشبرانگیز و دشوار باشد.»
دکتر موغلی از صادقانهترین و سختترین بخشی که مردم از کار در داروخانه نمیبینند، میگوید: «با توجه به وضعیت اقتصادی و عدم پرداخت مطالبات بیمهها و کمبود دارویی گسترده و خرید نقدی آن، تأمین دارو توسط داروخانه خیلی خیلی دشوار شده است و ما برای مدیریت توزیع داروهای کمبود بین بیماران با بدترین چالشها در داروخانه مواجه هستیم اما بیمار خیلی مطالبهگرانه داروی کمبود کشوری را با تعدادی بالا از ما درخواست میکند که پاسخهای ما برای آنها قانعکننده نیست و شرایط ما را درک نمی کنند.»
دکتر مهروری از سختترین بخشی که هر روز با آن درگیر هستند گفت: «مدیریت مالی و تأمین داروهای کمیاب از چالشهای جدی کار در داروخانه است؛ اما در کنار آن، چیزی که شاید کمتر دیده شود، مسئولیت و فشار ذهنیای است که در هر مراجعه وجود دارد. مردم معمولاً چند دقیقهای را میبینند که وارد داروخانه میشوند، نسخه را تحویل میدهند و دارو را دریافت میکنند؛ اما گاهی برای یک بیمار لازم است چند دقیقه بیشتر صحبت کنیم، سابقه مصرف داروهایش را بپرسیم، نحوه مصرف را توضیح دهیم یا حتی متوجه شویم که نیاز دارد برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کند؛ این زمان شاید از نظر اقتصادی قابل اندازهگیری نباشد، اما از نظر حرفهای بسیار ارزشمند است! من معتقدم مشاوره و زمانی که برای بیمار گذاشته میشود، بخشی از خودِ خدمت دارویی است، نه یک کار اضافه.»
دکتر لطافت از بخشهای دشواری که هر روز در داروخانه با آنها روبهرو است حرف زد: «چالشها و سختی کارهای داروخانه شبانه روزی بسیار زیاد است و عوامل مختلفی دست به دست هم میدهند تا هر ساعت از شبانه روز بتوانیم خدمات خوبی را به همشهریان ارائه دهیم.»
منفعت بیمار باید مهمتر از جنبه اقتصادی داروخانه باشد
دکتر عباسیان برای علاقهمندان به رشته داروسازی نیز سه توصیه دارد: «اول اینکه مسئولیتپذیر باشید، حضور فعال و مؤثری در داروخانه داشته باشید و حتماً بر نسخهها و روند ارائه خدمات دارویی نظارت کنید؛ توصیه دوم من داشتن وجدان کاری است به این معنا که همواره سلامت و منفعت بیمار را در اولویت قرار دهید و نفع بیمار برایتان مهمتر از جنبههای اقتصادی داروخانه باشد. توصیه سوم من این است که مدیر خوبی باشید؛ چرا که مدیریت صحیح داروخانه و ایجاد تعامل و هماهنگی مناسب با پرسنل، نقش بسیار مهمی در ارائه خدمات باکیفیت و موفقیت داروخانه دارد.»
دکتر موغلی به دانشجویی که تازه وارد رشته داروسازی شده است توصیه میکند: «اگر داروسازی قصد تأسیس داروخانه را داشته باشد بایستی سرمایه خیلی زیادی داشته باشد که اگر این سرمایه را ندارد باید از تأسیس داروخانه منصرف شود. کار کردن داروساز در داروخانه انعطاف زیادی می خواهد که بتواند با مشکلات کمبود دارویی و مطالبهگری بیماران کنار بیاید! با تمام مشکلات اقتصادی و تأمین دارویی که وجود دارد رعایت حال بیماران باید در اولویت اول ما باشد.»
دکتر مهروری برای افراد علاقهمند به رشته داروسازی توصیهای دارد او میگوید: «اول؛ فقط به مدرک اکتفا نکنید؛ فارغالتحصیلی پایان یادگیری نیست تازه شروع حرفهای شدن است. دوم؛ ارتباط با بیمار را جدی بگیرید چون ممکن است بهترین اطلاعات علمی را داشته باشید، اما اگر نتوانید آن را به زبان قابل فهم به بیمار منتقل کنید، بخش مهمی از کارتان را از دست دادهاید! سوم؛ مدیریت یاد بگیرید چرا که مدیریت، اقتصاد و منابع انسانی برای آینده داروسازی بسیار مهم هستند.»
دکتر لطافت به افرادی که میخواهند رشته داروسازی را انتخاب کنند سه توصیه دارد؛ او گفت: «صداقت و رازداری را سر لوحه کار خودتان قرار دهید، در درجات علمی هیچگاه به کم قانع نشوید و شور و انرژی جوانیتان را در جهت پیشرفت و افزایش آگاهی مردم به کار بگیرید.»
چشمانداز داروسازان در ۱۰ سال آینده چیست؟
دکتر عباسیان درباره چشمانداز داروسازی در ۱۰ سال آینده نیز توضیح داد: «همانطور که در سالهای اخیر نسخهها الکترونیکی شدند و قوانین و الزامات جدیدی برای داروخانهها، بهویژه داروخانههای تازهتأسیس، شکل گرفت، به نظرم در سالهای آینده نیز شاهد حرکت هرچه بیشتر داروخانهها به سمت دیجیتالیشدن خواهیم بود! در کنار این موضوع فکر میکنم خدمات دارویی نیز تخصصیتر و بیش از گذشته خدمتمحور خواهند شد و توجه به نیازهای واقعی بیماران و ارائه خدمات باکیفیت، جایگاه پررنگتری در داروخانهها پیدا خواهد کرد.»
دکتر موغلی از ۱۰ سال آینده رشته داروسازی میگوید: «اگر نگاهی به سال های اخیر بیندازیم و با شرایط کنونی آن را مقایسه کنیم، متأسفانه و علیرغم میل باطنیام از نظر اقتصادی من آینده خوبی را تصور نمیکنم ولی با پتانسیل موجود از نظر علمی و تولید داروهای جدید و با کیفیت بهتر میتواند رشد خوبی داشته باشد.»
دکتر مهروری هم از آینده داروسازی حرف میزند و میگوید: «به نظرم داروسازی در ده سال آینده تغییرات بسیار زیادی خواهد داشت. فناوری، نسخه الکترونیک، هوش مصنوعی، دادههای سلامت و سیستمهای مدیریت داروخانه بخش زیادی از کارهای تکراری را سادهتر خواهند کرد. اما اتفاقاً همین موضوع باعث میشود نقش انسانی داروساز مهمتر شود؛ وقتی فناوری بتواند اطلاعات را سریعتر پردازش کند، ارزش اصلی داروساز در تفسیر اطلاعات، تصمیمگیری حرفهای، ارتباط با بیمار و مسئولیتپذیری بالینی بیشتر مشخص خواهد شد و من آینده داروسازی را مثبت میبینم؛ البته به شرط اینکه خود داروسازان هم تغییر کنند و از یک نقش صرفاً اجرایی به سمت نقش حرفهای، بالینی و مشاورهای حرکت کنند! بهنظرم حتی با پیشرفت هوش مصنوعی، یک چیز همچنان مهم خواهد ماند اینکه یک بیمار بتواند روبهروی یک داروساز بنشیند، سؤالش را بپرسد و احساس کند کسی واقعاً به حرفش گوش میدهد.»
او در آخر گفت: «فکر میکنم باید نگاه جامعه به داروخانه کمی تغییر کند. داروخانه فقط جایی نیست که نسخه را میدهیم و دارو تحویل میگیریم؛ داروساز یکی از اعضای تیم درمان است و میتواند نقش مهمی در پیشگیری از خطاهای دارویی، مصرف منطقی دارو و ارتقای سواد سلامت جامعه داشته باشد! برای خودم هم همیشه مهم بوده که مراجعهکننده در داروخانه احساس نکند فقط برای خرید دارو وارد شده است و اگر لازم باشد، ترجیح میدهم چند دقیقه بیشتر برایش وقت بگذارم، سؤالهایش را بشنوم و مطمئن شوم نحوه مصرف دارو را درست متوجه شده است. در نهایت، برای من مهمترین سرمایه یک داروخانه اعتماد مردم است، ممکن است یک داروخانه با امکانات زیاد شروع کند اما اگر اعتماد مردم را نداشته باشد، موفقیتش پایدار نخواهد بود؛ هدف من این است که هر کسی از داروخانه دکتر مهروری بیرون میرود، علاوه بر دارویی که نیاز داشته، حداقل یک نکته مفید درباره سلامت خودش هم یاد گرفته باشد و اگر بخواهم خیلی کوتاه بگویم، دوست دارم مردم وقتی نام داروخانه دکتر مهروری را میشنوند، فقط یاد دارو نیفتند؛ یاد یک داروساز بیفتند که برای شنیدن و کمک کردن به آنها وقت میگذارد.»
دکتر لطافت نگاهش به ۱۰سال آینده داروسازی چنین است: «خدا را شاکریم که اکنون تقریبا تمام خدمات قابل ارائه در یک داروخانه را در حال حاضر ارائه میدهیم. از جمله داروهای آرایشی بهداشتی، کالای پزشکی و مکملهای بدنسازی! انشالله که در آینده حتی ۱۰سال دیگر هم بتوانیم به همین منوال به کارمان ادامه دهیم.»
خاطرات داروسازان: از داد و بیداد تا قدردانی بیماران
دکتر عباسیان یکی از بهیادماندنیترین خاطرات دوران فعالیت خود در داروخانهاش توضیح داد: «اوایل تأسیس داروخانه، آقایی حدوداً ۷۰ ساله به همراه همسرشان به داروخانه مراجعه کردند. برای فشار چشم، قطرهای میخواستند که داروی مصرفی همیشگیشان بود! یکی از پرسنل قطره را برایشان آورد و آقا درخواست کردند دو عدد دیگر از همان دارو نیز برایشان تهیه کنیم؛ پرسنل من اطلاع نداشت که این قطره جزو داروهای کمیاب است و برای تهیه آن اقدام کرد. همان زمان به او گفتم که این دارو بهراحتی پیدا نمیشود و نمیتوانیم بیشتر از سهم تعیینشده در اختیار بیمار قرار دهیم تا دارو برای سایر بیماران نیز باقی بماند.»
او افزود: «ایشان ابتدا اصرار کردند و من نیز دوباره توضیح دادم که امکان تهیه بیشتر از سهمشان وجود ندارد. بعد از آن حرف آقا عصبانی شدند، شروع به توهین کردند و با ناراحتی از داروخانه خارج شدند! تا آن زمان چنین برخوردی برایم پیش نیامده بود و تجربه بسیار ناخوشایندی بود.»
او ادامه داد: «در چنین مواقعی، با اینکه میدانم کار درست را انجام دادهام، باز هم ناراحت میشوم و ممکن است چند روز ذهنم درگیر این موضوع باشد که بیماری با ناراحتی داروخانه را ترک کرده است. حدود هشت ماه بعد، همان آقا دوباره به داروخانه ما مراجعه کرد و ماجرای چند ماه قبل را برایم تعریف کردند؛ چهرهشان برایم آشنا بود و همان اتفاق را به یاد آوردم اما در کمال تعجب، ایشان از من عذرخواهی کردند و گفتند به دلیل بیماری دیابت، گاهی زود عصبانی میشوند. امروز همان آقا یکی از بهترین و صمیمیترین مراجعهکنندگان ما هستند و آنقدر به ما لطف دارند که هر بار از سفر برمیگردند، برای ما سوغات میآورند و با ما طوری رفتار میکنند که انگار عضوی از خانوادهشان هستیم؛ این اتفاق به من نشان داد که گاهی یک برخورد ناخوشایند میتواند در نهایت به شکلگیری یک رابطه بسیار خوب و ماندگار تبدیل شود.»
دکتر موغلی از خاطراتش میگوید: «خاطرهها که زیاد هستند ولی نکتهای که همیشه توی ذهنم مانده است و هر بار برایم یادآوری میشود این است که سال ۱۳۹۵ رفته بودم داروخانه پیش استاد که شیفت اکسترنی را بگذرانم و توسط استاد آموزش ببینم. یکی از دانشجوهای سال بالایی ما آمده بود تا با استاد امتحان شفاهی بعد از دوره اینترنی را بدهد و بعدش خیلی خوشحال بود که درس و امتحان تمام شده و با عجله رفت. استادم دکتر علیپور گفتند قدر این دوره را بدانید و آنقدر با عجله از آن نگذرید. ۲ سال دیگر وارد کار میشوید و با مشکلات که روبرو شدید، تازه قدر دوره دانشجویی را میدانید و حسرت می خورید. واقعا حرفشان درست بود و من الان گاهی اوقات حسرت بهترین روزهای زندگی که هیچ دغدغهای جز درس خواندن نداشتیم را میخورم که چرا آن زمان میخواستیم زود درسمان تمام شود و برویم سر کار و هیچ لذتی از آن نبردیم.»
دکتر مهروری به یکی از خاطراتش اشاره میکند: «برای من یکی از جذابترین بخشهای کار زمانی است که یک بیمار یا خانواده بیمار بعد از دریافت مشاوره دوباره مراجعه میکنند و میگویند راهنماییای که در داروخانه گرفتهاند باعث شده دارو را درستتر مصرف کنند یا مشکلشان برطرف شود. گاهی یک مراجعهکننده با یک سؤال ساده وارد داروخانه میشود، اما وقتی چند دقیقه بیشتر برایش وقت میگذاریم، متوجه میشویم مسئله اصلی چیز دیگری است! همین گفتوگوهای ساده برای من ارزش زیادی دارند؛ بهنظرم یکی از تفاوتهای یک داروخانه خوب این است که مراجعهکننده احساس کند کسی واقعاً برای شنیدن حرفش وقت گذاشته است و در نهایت ما با دارو سر و کار داریم، اما پشت هر نسخه و هر دارو یک انسان و یک دغدغه واقعی وجود دارد.»
روز داروساز مبارک!
داروساز فقط فردی نیست که دارو را تحویل میدهد؛ بلکه در بسیاری از مواقع، با بررسی نسخه، توضیح نحوه مصرف دارو، توجه به تداخلات دارویی و پاسخ دادن به پرسشهای بیماران، نقش مهمی را در روند درمان ایفا میکند! همین آشنایی تدریجی با وظایف و اهمیت این حرفه، علاقه من را به شناخت بیشتر داروسازی و تجربههای داروسازان افزایش داد.
خلاصه این که پشت هر دارویی که حالمان را بهتر میکند کلی علم، عشق و شببیداری پنهان شده است. روز داروساز یادآور ارزش تلاشهای افرادی است که علم و دقت خود را برای تسکین درد و بهبود سلامت دیگران به کار میگیرند و من این روز را به تمامی داروسازان تبریک میگویم و برای آنها در این مسیر، تندرستی و آرامش و موفقیتهای پایدار آرزو دارم.
