هفتبرکه – عزیز نوبهار: جوان که بودم، مدتها با اخبار جنگهای مختلف در جهان مواجه میشدم. یکی از جنگها که در خاطرم مانده، حمله انگلیس به جزایر مالویناس بود. دیشب با دیدن بازی زیبای آرژانتین و انگلیس، این جنگ دوباره برایم زنده شد. وقتی بازیکنان آرژانتین پس از پیروزی بر انگلیس، جریمهی فیفا را به جان خریدند و پارچهای را در زمین برافراشتند که رویش نوشته شده بود، «مالویناس متعلق به آرژانتین است»، واضح شد که این جنگ برای تمام دنیا زنده مانده است.
فوتبال در ظاهر یک بازی است برای شادی، هیجان و ورزش؛ اما در نگاهی دقیقتر، گاهی به زبان سیاست ترجمه میشود. شاید هیچ تقابلی در تاریخ ورزش، به اندازه تقابل آرژانتین و انگلیس، بوی جنگ و باروت ندهد. این تقابل، فراتر از یک رقابت ورزشی، یادآوری از یک رویداد تلخ تاریخی است: اشغال جزایر مالویناس (یا به قول انگلیسیها، جزایر فالکلند) توسط انگلیس.
سالها پیش، وقتی انگلیس با قدرت نظامی خود این جزایر را اشغال کرد و سربازان آرژانتینی در مقابله با ارتش بریتانیا کشته شدند، زخمی در قلب مردم آرژانتین نشست که هرگز بهبودی نیافت. برای مردم آرژانتین، مالویناس تنها چند تکه زمین در اقیانوس نیست، بلکه نماد حاکمیت ازدسترفته و یادگار خونهایی است که بر خاک آن ریخته شد.
در چنین حال و هوایی، فوتبال دیگر تنها یک بازی نیست؛ بلکه به میدان نبردی تبدیل میشود که در آن بازیکنان، سربازانِ افتخارآفرین هستند. نماد این دوران، مردی بود که توپ را به ابزار انتقام تبدیل کرد: دیهگو مارادونا. در جام جهانی ۱۹۸۶ تقابل آرژانتین و انگلیس، در واقع نبردِ دو ملت بود که یکی از آنها در حال سوگواری برای فرزندانش بود.
آن روز، وقتی مارادونا در جریان بازی، با دست توپ را به تور انگلیس زد و آن را «گل دست خدا» نامید، در واقع در حال نوشتن یک رویداد تلخ تاریخی و سیاسی بود. مارادونا بعدها با صراحت گفت: «من میدانم که فوتبال ربطی به جنگ ندارد، اما این را هم میدانم که جوانان آرژانتین به دست انگلیس کشته شدند.»
این جملات، حقیقت تلخی را بیان میکرد؛ اینکه در دنیایی که نابرابریهای فراوانی وجود دارد، ورزش آخرین پناهگاه برای حرف زدن است. برای مارادونا و میلیونها آرژانتینی، آن گل، تنها یک برد و پیروزی ورزشی نبود، بلکه پاسخی بود به اشغالگری و انتقامی نمادین از یک کشور اشغالگر.
وقتی دقیق نگاه میکنیم، میبینیم که فوتبال میتواند وسیله باشد برای همدلی، اما گاهی تبدیل به ابزاری میشود که زخمهای تاریخ را زنده میکند. تقابل آرژانتین و انگلیس به ما یادآوری میکند که توپ فوتبال، وقتی در فضای سیاست و جنگ قرار میگیرد، سنگینتر از هر چیزی میشود. این بازیها، در واقع تکرار تاریخ در قالب یک ورزش است؛ جایی که هر پاس، هر دریبل و هر گل، باری از غمها و خشمهای سرکوبشدهی یک ملت را با خود یدک میکشد.
دیشب، در تماشای این تقابل زیبا، دوباره متوجه شدیم که فوتبال هرگز از سیاست خالی نمیشود. فوتبال یک بازی نیست، بلکه زمین انتقام آنهایی است که در میدان جنگ شکست خوردهاند. امشب دوباره انگار روح مارادونا در تیم بازی میکرد و پاسهای مسیدونا را تبدیل به گل پیروزی و انتقام میکرد.
