هفتبرکه: با وجود هشدارهای بسیار از سوی نهادهای امنیتی، همچنان افرادی هستند که کارتهای بانکی خود را اغلب ناآگاهانه به دیگران اجاره میدهند و قربانی کلاهبرداری و اعمال مجرمانهی اجارهکننده میشوند. در این شرایط و از دیدگاه قانون قضایی، صاحب حساب و کارت بانکی، مسئول پیامدهای مجرمانهی اجاره دادن کارت است. در این یادداشت، عبدالحسین محمدی، رییس بانک سپه شعبه خنج؛ به بررسی ابعاد مختلف اجاره دادن کارت بانکی در صورت سوءاستفادهی غیر قانونی، علل و انگیزهها و خطرات، و تبعات قانونی آن برای اجارهدهنده پرداخته است.
عبدالحسین محمدی، رییس بانک سپه شعبه خنج: از نظر عملی و حقوقی، اجاره دادن کارت یا حساب بانکی در ایران ریسک بسیار بالایی دارد. مهمترین نکته این است که در نگاه بانک، پلیس، و بسیاری از مراجع قضایی، اولین مسئول تراکنشها صاحب حساب است و ممکن است به علت اقدام شخص دیگری، با پروندههای کلاهبرداری، پولشویی، فرار مالیاتی یا شرطبندی مواجه شود. به همین دلیل تقریباً همه هشدارهای رسمی توصیه میکنند که تحت هیچ شرایطی، کارت، حساب، رمزها یا دسترسی بانکی خود را در اختیار دیگران قرار ندهید. شاید کارتی که شما اجاره میدهید دست یک قاتل یا یک دزد بیفتد و یا در یک خرابکاری امنیتی استفاده شود.
کارت اجارهای چیست؟
موضوع کارتهای اجارهای در ایران یکی از پرخطرترین اقدامات مالی محسوب میشود و در سالهای اخیر، پلیس فتا، بانک مرکزی و مراجع قضایی بارها درباره آن هشدار دادهاند.
در ابتدا مشخص کنیم منظور ما از کارت اجارهای چیست؟ کارت اجارهای یعنی فردی در ازای دریافت مبلغی (مثلاً ماهانه چند میلیون تومان)، کارت بانکی، حساب بانکی، اینترنت بانک، رمز پویا، سیمکارت متصل به حساب یا حتی کارتخوان خود را در اختیار شخص دیگری قرار دهد تا از آن برای انجام تراکنشهای مالی استفاده کند.
معمولاً افراد سودجو این پیشنهادها را با این عناوین مطرح میکنند:
- درآمد بدون کار
- اجاره کارت برای خرید و فروش ارز دیجیتال
- اجاره حساب برای تجارت خارجی
- اجاره کارت برای صادرات و واردات
- اجاره حساب برای دریافت پول مشتریان
- اجاره کارت برای شرطبندی و بازی آنلاین
اما در بسیاری از موارد پشت این پیشنهادها فعالیتهای غیرقانونی قرار دارد. در منطقه جنوب فارس، چون اتباع بیگانه (افاغنه) گاه به صورت غیر قانونی در ایران حضور و برای فعالیت مالی محدودیت دارند، از کارت بانکی همشهریان استفاده میکنند تا بتوانند فعالیتهای مالی خود را انجام دهند.
خطرات اجاره دادن کارت بانکی
باید مشخص کنیم مهمترین خطرات کارت اجارهای چیست؟
۱. مسئولیت تمام تراکنشها با صاحب کارت است. طبق اعلام بانک مرکزی، مسئولیت تمام تراکنشهای انجامشده از طریق حساب و کارت بانکی بر عهده دارنده حساب است و ادعای «من کارتم را اجاره داده بودم» معمولاً مسئولیت را از بین نمیبرد. مثال: فرض کنید شخصی کارت شما را اجاره کند و از آن برای کلاهبرداری اینترنتی استفاده کند. دهها شاکی پول را به حساب شما واریز میکنند. اولین فردی که پلیس و دادسرا سراغش میروند، صاحب حساب، یعنی شما هستید.
۲. درگیر شدن در جرم پولشویی: یکی از رایجترین کاربردهای حسابهای اجارهای، پنهان کردن منشأ پولهای غیر قانونی است. مجرمان با عبور دادن پول از چند حساب مختلف، رد پول را مخفی میکنند. این فرآیند میتواند مصداق پولشویی باشد. نتیجه:
- مسدود شدن حساب
- تحقیقات قضایی
- احضار به دادسرا
- احتمال تعقیب کیفری
۳. کلاهبرداری اینترنتی: بسیاری از کلاهبرداران اینترنتی برای اینکه حساب اصلی خودشان شناسایی نشود، از حسابهای اجارهای استفاده میکنند. وقتی قربانی شکایت کند، نام و شماره حساب شما در پرونده ثبت شده است.
۴. فرار مالیاتی: گاهی افراد یا شرکتها برای مخفی کردن درآمد واقعی خود از حساب دیگران استفاده میکنند. در چنین شرایطی، سازمان امور مالیاتی ممکن است گردش مالی حساب را متعلق به صاحب حساب تلقی کند.
شاید برای شما بارها اتفاق افتاده باشد که فروشنده، برای انتقال پول، کارتی به جز کارت خودش یا حساب خودش را به شما معرفی میکند. این دقیقا برای فرار مالیاتی است. اگر کارتی که به شما معرفی کند اجارهای باشد؛ هم برای صاحب کارت و هم ممکن است برای شما که پول را به آن انتقال دادهاید، مشکلساز شود. پیشنهاد میشود تا جایی که برایتان امکان دارد، در هنگام خرید، حتما به فروشنده بگویید از پوز فروشگاه کارت بکشد و خودتان رمز را وارد کنید و اگر حسابی یا کارتی به شما معرفی کرد، حتما به نام خود شخصِ فروشنده باشد.
پیامدها:
- مطالبه مالیات
- جریمههای مالیاتی
- تشکیل پرونده
۵. استفاده در سایتهای شرطبندی و قمار: پلیس فتا بارها اعلام کرده که گردانندگان سایتهای قمار و شرطبندی برای جابهجایی پول از کارتهای اجارهای استفاده میکنند. در این حالت ممکن است صاحب کارت به عنوان معاون جرم یا فرد مرتبط با شبکه مالی قمار مورد بررسی قرار گیرد.
۶. استفاده برای فعالیتهای تروریستی و فعالیتهای ضد امنیت ملی: گروههای تروریستی و جاسوسان، برای فعالیت مالی خود و عدم شناسایی، از کارتهای اجارهای استفاده میکنند تا دستگاههای امنیتی نتوانند هویت اصلی آنها را شناسایی کنند. در این صورت، صاحب کارت به عنوان جاسوس و عمل او تروریستی محسوب میشود و برابر قانون با او برخورد خواهد شد.
آیا اجاره کارت بانکی جرم است؟
در قوانین ایران عنوان مستقلی به نام «اجاره کارت بانکی» وجود ندارد، اما بسته به نحوه استفاده از کارت، صاحب حساب میتواند تحت عناوین مختلفی مسئول شناخته شود؛ از جمله:
- معاونت در کلاهبرداری
- معاونت در پولشویی
- فرار مالیاتی
- مشارکت یا معاونت در جرایم مرتبط با قمار و شرطبندی
- تسهیل ارتکاب جرم برای دیگران
اگر واقعاً ندانسته کارت را اجاره داده باشیم چه میشود؟
در عمل، ناآگاهی همیشه باعث رفع مسئولیت نمیشود. دادسرا و دادگاه بررسی میکنند:
- آیا در قبال واگذاری حساب، پول دریافت کردهاید؟
- آیا از گردش مالی غیرعادی مطلع بودهاید؟
- آیا رمزها و دسترسیها را عمداً واگذار کردهاید؟
- آیا باید متوجه غیرعادی بودن فعالیت میشدید؟
به همین دلیل اثبات بیاطلاعی در بسیاری از پروندهها دشوار است.
نشانههای یک پیشنهاد مشکوک
اگر کسی این موارد را گفت، باید بسیار محتاط باشید:
- «فقط کارتت را بده، مسئولیت با من است.»
- «هیچ اتفاقی نمیافتد.»
- «برای ارز دیجیتال لازم داریم.»
- «برای دور زدن محدودیتهای بانکی است.»
- «گردش مالی بالا داریم، به کارت نیاز داریم.»
- «ماهی چند میلیون فقط برای اجاره حساب.»
این موارد از رایجترین شیوههای جذب صاحبان حساب هستند.
اگر قبلاً کارت یا حساب خود را اجاره دادهایم چه کار کنیم؟
اقدامات فوری:
- دسترسی اینترنت بانک و همراه بانک را تغییر دهید.
- رمزهای کارت را عوض کنید.
- در صورت لزوم کارت را مسدود و تعویض کنید.
- به بانک اطلاع دهید.
- اگر احتمال سوءاستفاده وجود دارد با پلیس فتا یا مراجع قضایی مشورت کنید.
- تمام پیامها، قراردادها و مدارک مربوط به اجاره را نگه دارید.
