هفتبرکه – مریم مالدار: حکیم عمر خیام نیشابوری چهرهای یگانه در تاریخ اندیشه و فرهنگ ایران زمین است؛ فیلسوف، ریاضیدان، ستارهشناس، طراح تقویم جلالی و شاعر؛ رباعیسرایی که نگاهِ صریحش به جهان، از هر قالب آشنا فراتر میرود. خیام از آن دست اندیشمندانیست که شهرتش مرزهای جغرافیا را درنوردیده و نامش در حافظهی جهانی ماندگار شده است.
بیست و هشتم اردیبهشتماه، روز بزرگداشت این شاعر بزرگ بود و با کمی تاخیر، این هفته با هشتگ #یک_هفته_با_کتاب به سراغ گلچین هفت رباعی از او میرویم و آهنگهایی را که در سبکهای مختلف برای آنها ساخته شده است میشنویم.
گفتنی است که در این انتخابها، سایت «گنجور» که گنجینهی گرانبهایی از اشعار شاعران کلاسیک را جمع کرده، منبع اصلی ما بود. در این سایت شما میتوانید تمام شعرها را همراه با اطلاعات جانبی و حاشیهها، واژگان، تصاویر، خوانشها و تفسیرها، و ترانههایی که بر اشعار خوانده شده، مشاهده کنید. «گنجور» همهچیزتمام است. روی عنوان رباعیها کلیک کنید و به صفحهی آن رباعی در سایت گنجور بروید. اینجا هم صفحهی خیام در گنجور است.
برای آشنایی عمیقتر با زندگی و جهان فکری غیاثالدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری، شنیدن اپیزود «هوشیارِ مست» از پادکست «رخ» با صدای امیر سودبخش، فرصتی مغتنم است. این اپیزود شصتدقیقهای در دو بخش تنظیم شده و ابتدا به زندگینامه و مسیر اندیشهی خیام میپردازد و در بخش دوم، رباعیات و درونمایههای فکری او را به شکل مختصر واکاوی و روایت میکند. مفهوم آگاهی و پرسشگری در رباعیات خیام، هستهی اصلی نگاهش را به دنیا شکل میدهد.
قومی متفکرند اندر ره دین
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آن است و نه این
استاد محمدرضا شجریان در مصاحبهای این رباعی را میخواند و سپس با نگاهی عمیق به آنها میگوید: «من خیام را به خاطر این تفکر دوست دارم و معتقدم از همهی شاعران ما بیشتر میفهمیده، آگاهتر بوده و گرفتار عرفان و صوفیگری و چیزهای دیگر نبوده است.» بیتردید، خوانش احمد شاملو و آواز خوش شجریان، نقشی تازه بر جان این اشعار میزند.
از آلبوم «رباعیات خیام»
با صدای احمد شاملو
آواز محمدرضا شجریان
موسیقی فریدون شهبازیان
می نوش که عمر جاودانی این است
خود حاصلت از دور جوانی این است
هنگام گل و باده و یاران سرمست
خوش باش دمی، که زندگانی این است
خواننده: آرمان بهرامی
آلبوم «چندگانگی»
آهنگ «این است»
ای بس که نباشیم و جهان خواهد بود
نی نام ز ما و نه نشان خواهد بود
زین پیش نبودیم و نبد هیچ خلل
زین پس چو نباشیم همان خواهد بود
خواننده: سعید مدرس
آلبوم «ای دل»
آهنگ «ای دل»
خیام اگر ز باده مستی خوش باش
با ماهرخی اگر نشستی خوش باش
چون عاقبت کار جهان نیستی است
انگار که نیستی، چو هستی خوش باش
خواننده: سهیل فقیه نصیری
آلبوم «از هر دو جهان»
آهنگ «خوش باش»
تا کی غم آن خورم که دارم یا نه
وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه
پر کن قدح باده که معلومم نیست
کاین دم که فرو برم برآرم یا نه
خواننده: محسن شریفیان
آلبوم «محله خومونی»
آهنگ «خیامی»
چون عهده نمیشود کسی فردا را
حالی خوش دار این دل پر سودا را
می نوش به ماهتاب ای ماه که ماه
بسیار بتابد و نیابد ما را
خواننده: همایون شجریان
آلبوم «چه آتشها»
تصنیف «یاران موافق»
